Kısa bir not: Aşağıdaki metinde güncel ortaklık bilgileri ve kurumsal bilgiler için güvenilir kurum kaynaklarına dayalı bilgiler kullanılmıştır.

Düzenle

TUSAŞ hisse kime ait? Türkiye’nin havacılık devinin ortaklık yapısı, tarihi ve geleceği

Bir sabah haberleri okurken gözüm bir başlığa takılıyor: “TUSAŞ yeni bir projeye daha imza attı.” Ardından aklımdan şu soru geçiyor: “Peki Türkiye’nin gökyüzündeki bu büyük markasının sahibi kim? Bu kadar kritik projelere imza atan bir şirket gerçekten kimin kontrolünde?”

Belki üniversiteye hazırlanan genç bir kişi, belki yıllarca çalışıp emekli olmuş biri, belki de ekonomiyi takip eden sıradan bir vatandaş aynı merakı taşıyor. Çünkü TUSAŞ adı artık sadece savunma sanayii çevrelerinde değil; teknoloji, ekonomi, istihdam ve Türkiye’nin bağımsızlık tartışmalarında da sıkça karşımıza çıkıyor.

TUSAŞ hisse kime ait? sorusunun kısa cevabı şudur: TUSAŞ, halka açık bir şirket değildir ve ağırlıklı olarak Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı (TSKGV) ile devlet bağlantılı kurumların kontrolündedir. Ortaklık yapısında TSKGV yaklaşık %54,5 oranında pay sahibidir. Kalan bölüm ise devlet bağlantılı diğer ortakların ve kurumların elindedir.

Ancak bu cevap, TUSAŞ’ın hikâyesini anlatmaya yetmez. Çünkü bir şirketin kime ait olduğunu anlamak için sadece hisse oranlarına değil, kuruluş amacına, tarihsel gelişimine ve stratejik konumuna da bakmak gerekir.

TUSAŞ’ın kuruluş hikâyesi: Yerli havacılık hayalinden teknoloji merkezine

Merhabalar! Evrino sayfasında bu kez TUSAŞ hisse kime ait üzerine odaklanıyoruz.

TUSAŞ’ın kökenleri Türkiye’nin kendi hava araçlarını geliştirme hedeflerine dayanır. Şirket, 28 Haziran 1973 tarihinde Türk Uçak Sanayii Anonim Ortaklığı adıyla kuruldu. Temel amaç, Türkiye’nin savunma alanında dışa bağımlılığını azaltmak ve havacılık teknolojilerinde yerli kapasite oluşturmaktı.

1970’li yıllarda Türkiye’nin savunma sanayiinde karşılaştığı en önemli sorunlardan biri kritik teknolojilerde dışa bağımlılıktı. Uçak üretimi, bakım kabiliyeti, mühendislik altyapısı ve üretim teknolojileri büyük ölçüde yabancı kaynaklara bağlıydı.

Bu nedenle TUSAŞ’ın kuruluşu yalnızca ticari bir yatırım olarak görülmedi. Aynı zamanda:

• milli mühendislik kapasitesi oluşturmak,
• havacılık teknolojisi geliştirmek,
• savunma sanayiinde uzun vadeli bağımsızlık sağlamak,
• yüksek teknoloji alanında insan kaynağı yetiştirmek

gibi hedefler taşıyordu.

Bir ülkenin kendi uçağını tasarlaması neden bu kadar önemlidir? Çünkü havacılık sektörü yalnızca bir üretim alanı değildir. Elektronikten yazılıma, malzeme biliminden yapay zekâya kadar birçok teknolojinin birleştiği stratejik bir ekosistemdir.

Peki bugün bir ülkenin teknoloji gücünü yalnızca ekonomik büyüklüğü mü belirler, yoksa kritik teknolojileri kendi geliştirebilme kapasitesi mi?

TUSAŞ’ın ortaklık yapısı: Hisseler kimlerin elinde?

TUSAŞ hisse kime ait? sorusu özellikle yatırımcılar ve savunma sanayii takipçileri tarafından sıkça araştırılıyor. Bunun temel nedeni, şirketin Türkiye’nin en önemli savunma ve havacılık kuruluşlarından biri olmasıdır.

TUSAŞ’ın ortaklık yapısının temel taşları şunlardır:

• Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı (TSKGV): Yaklaşık %54,5 oranında hisse ile en büyük ortaktır.
• Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB): Yaklaşık %45,45 oranında pay sahibidir.
• Diğer küçük ortaklık payları: Şirket yapısında çok küçük oranlarda diğer pay sahipleri bulunmaktadır.

Buradan çıkan önemli sonuç şudur: TUSAŞ, borsada işlem gören klasik bir anonim şirket değildir. Yani vatandaşlar Borsa İstanbul üzerinden TUSAŞ hissesi satın alamaz.

Bu durum zaman zaman “TUSAŞ hissesi var mı?”, “TUSAŞ halka arz olacak mı?” veya “TUSAŞ borsada işlem görüyor mu?” gibi soruların gündeme gelmesine neden olur.

TUSAŞ neden halka açık değil?

Bir şirketin halka açık olmaması her zaman ekonomik açıdan olumsuz bir durum anlamına gelmez. Özellikle savunma sanayii şirketlerinde farklı öncelikler bulunabilir.

Savunma sektöründeki şirketlerde:

• stratejik bilgilerin korunması,
• uzun vadeli devlet projelerinin sürdürülebilmesi,
• kritik teknolojilerin güvenliği,
• ulusal güvenlik politikaları

gibi unsurlar önemli rol oynar.

Dünyada da birçok ülke savunma sanayii şirketlerinde devlet etkisini korumaktadır. Çünkü savaş uçakları, uydu sistemleri ve insansız hava araçları sadece ticari ürün değil, aynı zamanda stratejik kapasite olarak görülür.

Ancak burada farklı bir soru ortaya çıkar: Bir şirketin büyümesi için daha fazla sermaye mi gerekir, yoksa stratejik bağımsızlığın korunması mı daha önemlidir?

TUSAŞ ile TAI aynı şey mi? En çok karıştırılan konu

Türkiye’de TUSAŞ adı bazen TAI ile karıştırılır. Bunun nedeni şirketin uluslararası alanda “Turkish Aerospace Industries (TAI)” adıyla da bilinmesidir.

1984 yılında F-16 programı kapsamında Türk-Amerikan ortaklığı olarak kurulan TAI, daha sonra yeniden yapılandırıldı. 2005 yılında TUSAŞ ile birleşerek bugünkü yapıya ulaştı.

Bugünkü TUSAŞ:

• uçak tasarımı,
• helikopter geliştirme,
• insansız hava araçları,
• uydu sistemleri,
• modernizasyon projeleri,
• havacılık yapısal parçaları üretimi

gibi birçok alanda faaliyet göstermektedir.

Bu nedenle TUSAŞ sadece bir “uçak fabrikası” değildir. Aynı zamanda mühendislik, yazılım, elektronik ve ileri üretim teknolojilerinin birleştiği büyük bir teknoloji kuruluşudur.

TUSAŞ’ın günümüzdeki önemi: KAAN, ANKA ve yeni nesil projeler

Son yıllarda TUSAŞ ismi özellikle milli savunma projeleriyle daha fazla duyulmaya başladı.

Şirketin geliştirdiği veya katkı sunduğu önemli projeler arasında:

• KAAN Milli Muharip Uçak Projesi,
• ANKA insansız hava araçları ailesi,
• HÜRKUŞ eğitim uçağı,
• HÜRJET jet eğitim ve hafif taarruz uçağı,
• GÖKBEY helikopteri,
• uydu ve uzay projeleri

yer almaktadır.

Bu projelerin ekonomik tarafı da dikkat çekicidir. Savunma sanayii yalnızca askeri kapasite oluşturmaz; aynı zamanda yüksek katma değerli istihdam yaratır.

Bir havacılık mühendisi, yazılım geliştirici, elektronik uzmanı veya malzeme bilimcisi için böyle şirketler yeni kariyer alanları oluşturur.

Savunma sanayii ekonomiye nasıl katkı sağlar?

Savunma sanayii yatırımlarının etkisi yalnızca üretilen araçlarla ölçülmez.

Bu sektör:

• Ar-Ge yatırımlarını artırır,
• üniversite-sanayi iş birliklerini geliştirir,
• yüksek teknoloji ihracatına katkı sağlar,
• nitelikli iş gücü yetiştirir.

Ancak savunma sanayi yatırımları konusunda farklı görüşler de vardır. Bazıları bu yatırımların teknolojik gelişmeyi hızlandırdığını savunurken, bazıları kaynakların eğitim, sağlık veya sivil teknoloji alanlarına daha fazla yönlendirilmesi gerektiğini düşünür.

Asıl mesele belki de şudur: Bir ülke geleceğini planlarken teknoloji yatırımlarında nasıl bir denge kurmalıdır?

TUSAŞ hissesi alınabilir mi? Yatırımcıların merak ettiği konu

İnternette en çok aranan sorulardan biri de “TUSAŞ hissesi nasıl alınır?” sorusudur.

Cevap oldukça nettir: TUSAŞ şu anda Borsa İstanbul’da işlem gören halka açık bir şirket değildir. Bu nedenle bireysel yatırımcıların doğrudan TUSAŞ hissesi satın alması mümkün değildir.

Yatırım yapmak isteyen kişiler genellikle savunma sanayii sektöründe faaliyet gösteren halka açık şirketleri araştırır. Ancak TUSAŞ ile başka savunma şirketlerinin ortaklık yapıları, faaliyet alanları ve finansal modelleri birbirinden farklıdır.

Yatırım kararlarında yalnızca popülerlik değil;

• şirket finansalları,
• sektör riskleri,
• gelecek projeleri,
• rekabet ortamı

gibi birçok faktör değerlendirilmelidir.

Bir şirketin ülke açısından stratejik olması, otomatik olarak yatırım açısından aynı sonucu doğurur mu? Bu ayrımı yapmak neden önemlidir?

TUSAŞ’ın geleceği: Devlet şirketi mi, teknoloji markası mı?

TUSAŞ hisse kime ait? sorusu aslında daha büyük bir tartışmanın kapısını açıyor. Çünkü konu sadece hisse sahipliği değildir.

Asıl mesele, Türkiye’nin yüksek teknoloji üretme kapasitesidir.

Bugün TUSAŞ:

• devlet destekli stratejik bir kuruluş,
• küresel havacılık sektöründe rekabet etmeye çalışan bir marka,
• binlerce insanın çalıştığı büyük bir teknoloji ekosistemi

olarak değerlendirilebilir.

Gelecekte TUSAŞ’ın büyümesi; ihracat başarısına, teknolojik yeniliklere, uluslararası ortaklıklara ve insan kaynağına bağlı olacaktır.

Belki yıllar sonra bugün sorulan “TUSAŞ kimin?” sorusu yerini “TUSAŞ dünya havacılığında nerede?” sorusuna bırakacaktır.

Sonuç: TUSAŞ’ın sahibi kim sorusundan daha büyük bir hikâye

TUSAŞ’ın çoğunluk hissesi Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı’na aittir ve şirket devlet bağlantılı stratejik bir yapıya sahiptir.

Fakat TUSAŞ’ı anlamak için sadece ortaklık tablosuna bakmak yeterli değildir. Bu şirket; Türkiye’nin teknoloji hedeflerini, savunma politikalarını, mühendislik kapasitesini ve geleceğe dair vizyonunu temsil eden önemli kurumlardan biridir.

Bir şirketin gerçek değeri yalnızca hisselerle mi ölçülür? Yoksa yetiştirdiği insanlarla, geliştirdiği teknolojilerle ve oluşturduğu gelecek vizyonuyla mı değerlendirilmelidir?

Kaynaklar

• Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı – Ortaklık yapısı ve TUSAŞ bilgileri
• Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı resmi sitesi
• Savunma Sanayii Başkanlığı resmi sitesi