Çiriş ne işe yarar?
Bazen bazı şeyler insanın hayatına sessizce girer. Ne büyük bir olayla, ne de dramatik bir başlangıçla… Sadece bir bahar sabahı gibi. Çiriş de benim için tam olarak öyleydi. Kayseri’de büyürken, dağların arasında saklanan bu yabani otun adını ilk duyduğumda, onun bu kadar çok şeyi temsil edebileceğini asla tahmin etmezdim. O zamanlar sadece “ot”tu benim gözümde. Ama şimdi biliyorum ki çiriş, aslında hatıraların, eksikliklerin ve biraz da iyileşmenin adıymış.
Dağların sessiz hediyesi
İlkbahar Kayseri’de farklı kokar. Karlar yeni çekilmiş olur, toprak kendine gelirken sanki derin bir nefes alır. İşte çiriş tam o zaman çıkar ortaya. Sarımsı yeşil yapraklarıyla, dağların yamacında utangaç utangaç görünür. Çocukken bunu fark etmezdim bile. Annem ya da babaannem elinde poşetlerle dönerdi köyden. Poşetin içinden çıkan şeylerin arasında çiriş de olurdu.
O zamanlar bana çok anlamsız gelirdi. “Bu ne işe yarar ki?” diye sorardım içimden ama yüksek sesle söylemezdim. Çünkü büyüklerin mutfakla ilgili konularda hep bir bildiği vardır sanırdım. Meğer o soru, yıllar sonra hayatımın en çok dönen sorularından biri olacakmış: Çiriş ne işe yarar?
Evdeki ilk çiriş kokusu
Bir gün annem mutfakta garip bir yemek yapmaya başladı. O gün eve girdiğimde farklı bir koku vardı. Ne soğan ne sarımsak… daha topraksı, daha yabani bir koku. Tencerenin içinden çıkan şey çirişti. İlk defa o gün dikkatle baktım.
Yapraklar ince ince doğranmış, pirinçle karışmış, hafif bir yağla kavruluyordu. Annemin yüzünde garip bir huzur vardı. Sanki yıllardır beklediği bir şey sonunda gerçekleşmiş gibiydi. Ben ise mutfak kapısında ayakta, “Çiriş ne işe yarar?” sorusunun cevabını ilk kez merak ediyordum gerçekten.
O gün tadına baktığımda hayal kırıklığı hissetmiştim. Çok sıradan gelmişti. Büyük bir beklentiyle yediğim için belki de… Ama şimdi düşünüyorum da, bazı tatlar damağa değil, zamana yerleşiyor.
Babaannemin elleri ve çirişin hafızası
Babaannem çiriş toplarken hiç acele etmezdi. Dağın yamacında eğilir, tek tek seçerdi yaprakları. “Bunlar genç olacak,” derdi, “yaşlı çiriş acı olur.”
O cümleyi anlamazdım. Bir ot nasıl yaşlanırdı ki? Ama şimdi ben de bazı şeylerin yaşlandığını biliyorum. İnsan gibi, anı gibi, kalp gibi…
Babaannem çiriş topladıktan sonra eve getirir, büyük bir leğende yıkardı. Ellerindeki toprak lekesi kolay kolay çıkmazdı. O lekeler bana hep hayatın kendisi gibi gelirdi. Ne kadar yıkasan da tamamen gitmeyen şeyler…
Bir gün ona yine sormuştum:
“Çiriş ne işe yarar?”
Bana dönüp sadece gülmüştü. “Açlığına değil, kalbine iyi gelir,” demişti. O an anlamamıştım. Ama yıllar sonra o cümle içimde bir yerlerde yeniden yankılandı.
Kayseri’de bahar ve içimdeki eksiklik
Değerli Evrino okurları, bu makalemizde “Çiriş ne işe yarar” konusunda bilmeniz gereken her şeyi derledik.
Şimdi 25 yaşındayım. Kayseri’nin sokaklarında yürürken eski günler bazen üzerime çöküyor. Özellikle bahar geldiğinde… Dağlardan gelen rüzgar, bana çirişi hatırlatıyor. Artık babaannem yok. Annem de çirişi eskisi gibi yapmıyor.
Bir gün markette küçük bir demet çiriş gördüm. Plastik poşetin içinde, sanki doğadan koparılmış gibi değil de fabrikadan çıkmış gibiydi. Elime aldım. O an içimde garip bir boşluk hissettim. Çünkü çiriş sadece bir bitki değildi artık benim için. Eksilen bir evin sesi gibiydi.
O gün eve gidip yapmaya karar verdim. Tek başıma.
Yalnız bir mutfakta çiriş denemesi
İlgili Makale: Çinliler ile Türkler akraba mı ?
Mutfakta tek başımaydım. Annemin tarifini tam hatırlamıyordum ama denedim. Çirişi yıkadım, doğradım, pirinç ekledim. Tencerenin başında beklerken içimden sürekli aynı cümle geçiyordu: “Çiriş ne işe yarar?”
Ama bu sefer cevabı dışarıda değil, içimde arıyordum.
Yemek pişerken evin içine yayılan koku bana çocukluğumu getirdi. Bir an için babaannemin sesi geldi gibi oldu. Ama o ses hemen kayboldu. Onun yerine sessizlik kaldı.
Yemeği tattığımda yine aynı şey oldu: eksik bir şey vardı. Belki de tarifte değil, birlikte yenen sofradaydı eksik olan.
Hatıraların içinde kaybolan anlam
Bazen bazı şeyler, sadece tek başına olduğunda anlamını yitiriyor. Çiriş de öyle. Kalabalık bir sofrada, bir yaz akşamında, babaannemin hikayeleriyle birlikteyken anlamlıydı.
Şimdi düşünüyorum da, “Çiriş ne işe yarar?” sorusunun cevabı aslında çok basit değilmiş. O bir yemek değilmiş sadece. Bir bağmış, bir zaman köprüsüymüş.
İnsan büyüdükçe bazı soruların cevabını bulduğunu sanıyor ama aslında daha derin sorulara düşüyor.
Çiriş ve içimde kalan çocuk
Bazen çocukluğuma dönmek istiyorum. O zamanlar her şey daha basitti. Çiriş sadece “ot”tu. Hayat sadece “bugün ne yiyeceğiz” sorusuydu. Şimdi ise her şeyin içinde bir anlam arıyorum.
Geçen gün balkonda otururken rüzgar yüzüme vurdu. O an çiriş kokusunu hatırladım. Gerçek değildi belki ama zihnimde öyle güçlüydü ki bir an gerçekten dağdaymışım gibi hissettim.
İçimdeki çocuk bana sordu:
“Çiriş ne işe yarar?”
Bu kez cevap vermedim. Çünkü bazı soruların cevabı söylenmez, hissedilir.
Bir otun öğrettiği şeyler
Çiriş bana şunu öğretti: Bazı şeyler sadece karın doyurmaz. Bazı şeyler geçmişi açar. Bir tabak yemek, bir anda yıllar öncesine götürebilir insanı.
Babaannemin elleri, annemin mutfakta sessizliği, dağların kokusu… Hepsi çirişin içinde saklıymış meğer.
Ve belki de en önemlisi, kaybettiklerimizin aslında tamamen gitmediğini öğretti bana. Sadece başka bir yere dönüşüyorlar.
Kaybolan değil, dönüşen şeyler
Şimdi çirişi gördüğümde artık sadece bir bitki görmüyorum. Bir zamanlar çok kalabalık olan bir ev görüyorum. Sofrada gülen insanlar, mutfaktan gelen sesler, ve hiçbir şeyin acele edilmediği günler…
İnsan büyüdükçe bazı cevaplar netleşmiyor, aksine bulanıklaşıyor. Ama belki de mesele netlik değil. Belki de mesele hissetmek.
Çiriş bana bunu öğretti. Net bir cevap vermedi ama içimde bir yerleri sürekli uyandırdı.
Ve her bahar geldiğinde, dağlar yeşile döndüğünde, içimde aynı soru yeniden beliriyor:
Çiriş ne işe yarar?
Ve ben artık cevabı aramıyorum. Sadece o sorunun içinde biraz daha uzun kalıyorum.
Evrino sayfamızı ziyaret ettiğiniz için teşekkürler. “Çiriş ne işe yarar” hakkındaki düşüncelerinizi bizimle paylaşın!